Een blockchain (Nederlands: blokketen) is een digitale database die niet op één plek staat, maar bij duizenden computers tegelijk. Gegevens worden in blokken opgeslagen, en elk nieuw blok is wiskundig vastgeknoopt aan het vorige. Wie één blok wil aanpassen, breekt de hele keten. Daardoor is een blockchain lastig te vervalsen.
Wat betekent blockchain?
Het woord zegt het al: een ketting (chain) van blokken (blocks). Je kunt het vergelijken met een kasboek waarvan elke deelnemer een eigen kopie heeft. Komt er een nieuwe bladzijde bij, dan schrijft iedereen die tegelijk bij. Een bladzijde achteraf stiekem wijzigen valt meteen op, omdat de andere kopieën dan niet meer kloppen.
De bekendste blockchain is die van bitcoin, live sinds januari 2009. Bitcoin was het eerste systeem dat dit idee op grote schaal liet werken zonder centrale partij. Later volgden blockchains als Ethereum, die niet alleen transacties maar ook programma’s kunnen opslaan.
Hoe werkt een blockchain?
Een transactie op een blockchain doorloopt grofweg drie stappen.
- Ondertekenen. Je maakt een opdracht, bijvoorbeeld: stuur 0,01 bitcoin naar dit adres. Die onderteken je met je private sleutel, een geheime code die alleen jij hebt. Zo kan iedereen controleren dat de opdracht echt van jou komt, zonder je sleutel te zien.
- Controleren. De opdracht gaat naar het netwerk. Computers (nodes) controleren of je handtekening klopt en of je het saldo echt hebt.
- Vastleggen. Geldige transacties worden gebundeld in een nieuw blok. Het netwerk wordt het via een afgesproken procedure, consensus, eens over welk blok erbij komt. Daarna staat de transactie definitief in de keten.
Wat is een hash?
Een hash is een soort digitale vingerafdruk. Een rekenformule maakt van elke hoeveelheid gegevens een korte code van vaste lengte. Verander je één letter in de invoer, dan krijg je een totaal andere code. Elk blok bevat de hash van het vorige blok. Pas je iets aan in een oud blok, dan verandert de hash, klopt de verwijzing in het volgende blok niet meer en valt de vervalsing direct op.
Wat zijn nodes?
Nodes zijn de computers die een kopie van de blockchain bijhouden en nieuwe transacties en blokken controleren. Iedereen kan bij een openbare blockchain als bitcoin een node draaien. Hoe meer onafhankelijke nodes, hoe lastiger het is om het netwerk te manipuleren of uit te zetten.
Proof of work en proof of stake
Omdat er geen baas is, heeft elke blockchain regels over wie het volgende blok mag toevoegen. De twee bekendste methodes:
| Proof of work | Proof of stake | |
|---|---|---|
| Hoe win je het recht op een blok? | Door rekenkracht: computers zoeken een getal dat aan een moeilijke voorwaarde voldoet | Door onderpand: je zet eigen munten vast (staken) en wordt geselecteerd |
| Wat maakt aanvallen duur? | Hardware en stroom | Je riskeert je ingezette munten |
| Energieverbruik | Hoog | Veel lager |
| Voorbeeld | Bitcoin | Ethereum (sinds 2022) |
Meer over het rekenwerk bij proof of work lees je in bitcoin mining. Het vastzetten van munten bij proof of stake staat uitgelegd in crypto staking.
Voorbeelden en toepassingen van blockchain
- Cryptovaluta: de oorspronkelijke toepassing. Bitcoin, Ether en duizenden andere munten draaien op een blockchain. Meer daarover in wat is cryptovaluta.
- Smart contracts: programma’s op de blockchain die automatisch uitvoeren wat is afgesproken, zonder tussenpersoon. Bijvoorbeeld: als betaling binnen is, gaat het eigendom over. Op Ethereum draaien veel van zulke apps.
- Stablecoins: tokens die de waarde van de dollar of euro volgen en via een blockchain worden verstuurd.
- NFT’s: unieke tokens die eigendom van een digitaal item vastleggen, zie wat is een NFT.
- Buiten crypto: er wordt geëxperimenteerd met blockchain voor diploma’s, eigendomsregistratie en het volgen van goederen in de keten. Veel van die proeven blijven klein, omdat een gewone database vaak goedkoper en sneller is.
Voordelen en nadelen van blockchain
Voordelen
- Geen centrale partij nodig om elkaar te vertrouwen.
- Gegevens zijn achteraf vrijwel niet ongemerkt te wijzigen.
- Openbare blockchains zijn voor iedereen te controleren.
- Het netwerk blijft werken als een deel van de computers uitvalt.
Nadelen
- Traag en beperkt: een blockchain verwerkt veel minder transacties per seconde dan een gewone betaaldienst.
- Kosten: bij drukte stijgen de transactiekosten.
- Energie: proof of work verbruikt veel stroom.
- Onomkeerbaar: een fout, zoals een verkeerd adres, is niet terug te draaien.
- Privacy: bij openbare blockchains zijn alle transacties zichtbaar, ook al staat er geen naam bij.
- Onjuiste invoer blijft onjuist: een blockchain garandeert dat gegevens niet veranderen, niet dat ze kloppen.
Hoe betrouwbaar is blockchain?
De techniek zelf is bij grote netwerken als bitcoin en Ethereum sterk: om de geschiedenis te herschrijven, moet een aanvaller een meerderheid van de rekenkracht of van de ingezette munten in handen krijgen. Bij kleine blockchains met weinig deelnemers is dat risico groter. De meeste problemen die je in het nieuws ziet, zitten niet in de blockchain zelf maar eromheen: gehackte platforms, fouten in smart contracts, gestolen sleutels en oplichting.
Wat is het verschil tussen bitcoin en blockchain?
Blockchain is de techniek, bitcoin is een toepassing ervan. Bitcoin is een munt die op zijn eigen blockchain draait. Er bestaan ook blockchains zonder bitcoin, en blockchains die helemaal niets met geld te maken hebben. Je kunt het vergelijken met internet en e-mail: e-mail draait op internet, maar internet is veel meer dan e-mail.
Hoe de beveiliging van een blockchain precies werkt, lees je in ons artikel over decentralisatie en cryptografie.
