Cryptografie is de wetenschap van het beveiligen van informatie met wiskunde. In crypto zorgt ze voor drie dingen: dat niemand de geschiedenis van een blockchain ongemerkt kan aanpassen (hashing), dat alleen jij jouw munten kunt uitgeven (sleutelparen) en dat iedereen dat kan controleren (digitale handtekeningen). Encryptie, het geheimhouden van berichten, speelt in blockchains juist een kleine rol.
Wat is cryptografie?
Cryptografie is eeuwenoud: denk aan geheimschrift met verschoven letters. Moderne cryptografie werkt met wiskundige bewerkingen die in één richting makkelijk zijn en in de andere richting praktisch onmogelijk. Je bankapp, beveiligde websites (het slotje in je browser) en WhatsApp gebruiken dezelfde soort technieken. Bitcoin combineerde in 2009 bestaande cryptografische bouwstenen tot een systeem van digitaal geld zonder centrale partij. Een bredere uitleg over hoe crypto werkt, staat bij wat is cryptovaluta.
Hashing: de digitale vingerafdruk
Een hashfunctie zet elke invoer, of het nu één woord is of een heel boek, om in een uitkomst met een vaste lengte: de hash. Drie eigenschappen zijn belangrijk:
- Dezelfde invoer geeft altijd dezelfde hash.
- Verander je één teken, dan verandert de hash volledig.
- Uit een hash kun je de invoer niet terugrekenen.
Bitcoin gebruikt de hashfunctie SHA-256, Ethereum gebruikt Keccak-256. Elk blok bevat de hash van het vorige blok. Pas je iets aan in een oud blok, dan klopt de hash niet meer en breekt de keten vanaf dat punt. Dat maakt een blockchain zo moeilijk te vervalsen. Hashing is ook de kern van mining: miners zoeken een hash die onder een doelwaarde ligt. Dat werkt uit in proof of work vs proof of stake.
Public-key-cryptografie: je sleutelpaar
Bij public-key-cryptografie, ook asymmetrische cryptografie genoemd, heb je twee sleutels die wiskundig bij elkaar horen:
- De private key is een enorm groot geheim getal. Wie deze sleutel heeft, kan over de munten beschikken.
- De public key wordt uit de private key berekend. Die mag iedereen zien. Je adres is weer een afgeleide (hash) van de public key.
Van private naar public key rekenen is eenvoudig. Andersom is met de huidige computers praktisch onmogelijk: het aantal mogelijke private keys is zo groot dat raden geen zin heeft. Bitcoin en Ethereum gebruiken hiervoor elliptische-curve-cryptografie op de curve secp256k1. Hoe je je sleutels en je seed phrase in de praktijk bewaart, lees je bij seed phrase en private key.
Digitale handtekeningen
Wil je munten versturen, dan onderteken je de transactie met je private key. Die handtekening is uniek voor precies die transactie. Iedere node kan met je public key controleren dat de handtekening klopt, zonder je private key te kennen. Wijzigt iemand onderweg het bedrag of het adres, dan is de handtekening ongeldig.
Bitcoin gebruikte jarenlang ECDSA-handtekeningen. Met de Taproot-upgrade van 14 november 2021 (blok 709.632) kwamen daar Schnorr-handtekeningen bij. Die zijn efficiënter en maken het mogelijk om meerdere handtekeningen te combineren. Meer over Taproot lees je bij bitcoin techniek.
Wat merk je als gebruiker van cryptografie?
Je hoeft geen wiskunde te kennen om crypto te gebruiken, maar je komt de cryptografie wel overal tegen:
- Je seed phrase van 12 of 24 woorden is een leesbare vorm van het geheime startgetal waaruit je wallet al je private keys afleidt. Wie de woorden heeft, heeft dus alle sleutels.
- Adressen met een controlegetal. Bitcoin-adressen en veel Ethereum-adressen bevatten een ingebouwde controle, zodat een wallet de meeste typefouten herkent voordat je verstuurt.
- Ondertekenen in je wallet. Elke keer dat je in een wallet op “bevestigen” drukt, zet je een digitale handtekening. Daarom is het zo belangrijk dat je leest wat je ondertekent.
- Multisig. Bij een multisig-wallet zijn meerdere handtekeningen nodig, bijvoorbeeld 2 van 3 sleutels. Zo is één verloren of gestolen sleutel niet meteen fataal.
Wat betekent decentraal?
Decentraal betekent dat er geen centrale partij is die alles beheert. Bij een bank houdt één organisatie de boekhouding bij. Bij een gedecentraliseerd netwerk zoals Bitcoin houden duizenden nodes over de hele wereld elk een eigen kopie bij en controleren ze zelf alle regels. Valt een node uit of probeert iemand vals te spelen, dan gaat het netwerk gewoon door.
Cryptografie en decentralisatie hebben elkaar nodig. Omdat er geen centrale partij is die zegt wie de eigenaar is, moet dat bewijsbaar zijn met wiskunde: wie een geldige handtekening zet, is de eigenaar. Decentralisatie is wel een schaal en geen ja-of-nee. Sommige netwerken hebben weinig validators of één bedrijf dat de software beheert. En dApps die koersen van buiten nodig hebben, leunen op een oracle, een dienst die externe data aanlevert en daarmee een centraal punt kan worden.
Kunnen quantumcomputers crypto kraken?
Dit is een veelgestelde vraag. Hashfuncties zoals SHA-256 gelden als relatief bestand tegen quantumcomputers. Elliptische-curve-handtekeningen zijn kwetsbaarder: een voldoende krachtige quantumcomputer zou in theorie uit een public key de private key kunnen berekenen. Zo’n computer bestaat nu niet. Ontwikkelaars en onderzoekers werken aan quantumbestendige handtekeningen, en ook overheden en banken bereiden zich voor op de overstap naar zulke cryptografie. Wanneer het risico echt wordt, weet niemand precies.
