Een smart contract is een programma dat op een blockchain staat en automatisch wordt uitgevoerd zodra aan de voorwaarden is voldaan. dApps (decentralized applications) zijn apps die zulke smart contracts als motor gebruiken. Er is geen bedrijf dat de uitvoering kan tegenhouden: de code op de blockchain bepaalt wat er gebeurt.
Wat is een smart contract?
De naam is wat misleidend. Een smart contract is geen juridisch contract, maar software. Het werkt als een automaat: stop er het juiste in, en de afgesproken actie volgt vanzelf. Een eenvoudig voorbeeld is een contract dat zegt: “Als adres A 1 ETH stuurt, krijgt adres A 1.000 tokens terug.” Niemand hoeft dat handmatig goed te keuren.
Drie eigenschappen maken smart contracts bijzonder:
- Openbaar: de code staat op de blockchain en is voor iedereen in te zien.
- Automatisch: elke node in het netwerk voert de code op dezelfde manier uit, dus de uitkomst ligt vast.
- Moeilijk te wijzigen: na publicatie kan de code in principe niet meer worden aangepast. Sommige contracts zijn bewust “upgradeable” gebouwd; dan heeft een team of een stemming via een DAO toch invloed.
Het idee is ouder dan crypto, maar werd pas echt bruikbaar met Ethereum, dat in 2015 live ging als blockchain die speciaal voor smart contracts is ontworpen. Bitcoin kent ook scripts, maar die zijn bewust beperkt.
Wat zijn dApps?
Een dApp bestaat meestal uit twee delen. De achterkant is een of meer smart contracts op de blockchain. De voorkant is een gewone website of app waarmee je die contracts bedient. Het verschil met een normale app zit in de achterkant: je gegevens en geld staan niet in de database van een bedrijf, maar op de blockchain, en je logt niet in met een wachtwoord maar met je wallet.
Voorbeelden van soorten dApps:
- Gedecentraliseerde beurzen (DEX’s) zoals Uniswap, waar je tokens ruilt zonder exchange-account. Zie dex betekenis.
- Uitleenplatformen zoals Aave, waar je crypto uitleent of leent tegen onderpand.
- NFT-markten en games met digitale bezittingen.
- DAO’s: organisaties waarin tokenhouders via smart contracts stemmen.
Samen vormen veel van deze apps de wereld van DeFi, gedecentraliseerde financiële diensten. Een overzicht daarvan staat in wat is DeFi.
Hoe gebruik je een dApp?
Je hebt een self-custody wallet nodig, zoals MetaMask of Phantom. Je opent de website van de dApp, klikt op “Connect wallet” en geeft toestemming. Wil je iets doen, zoals ruilen of uitlenen, dan stuurt de dApp een transactie naar je wallet. Jij controleert die en bevestigt. Voor elke actie die iets op de blockchain verandert, betaal je netwerkkosten.
Let op twee dingen. Een “approval” geeft een smart contract toestemming om bepaalde tokens uit je wallet te halen. Dat is normaal bij een DEX, maar oplichters gebruiken hetzelfde mechanisme om wallets leeg te halen. En een dApp-website kan worden nagemaakt: controleer altijd het webadres.
Wat is de EVM?
EVM staat voor Ethereum Virtual Machine. Dat is de gedeelde rekenomgeving waarin alle smart contracts op Ethereum draaien. Elke Ethereum-node heeft een kopie van de EVM en voert transacties op precies dezelfde manier uit, zodat het hele netwerk het eens is over de uitkomst.
Elke rekenstap in de EVM kost een vaste hoeveelheid gas. Zo betaal je voor het rekenwerk en voorkom je dat iemand het netwerk vastlegt met eindeloze code. Hoe die kosten in euro’s uitpakken, lees je bij gas fees.
Veel andere netwerken hebben de EVM overgenomen. Ze heten EVM-compatibel: BNB Chain, Polygon, Avalanche C-Chain en layer 2’s zoals Arbitrum, Optimism en Base. Daardoor werken dezelfde wallets, adressen en vaak dezelfde contracts op al die netwerken. Solana gebruikt een eigen systeem en is niet EVM-compatibel.
Wat is Solidity?
Solidity is de programmeertaal waarin de meeste smart contracts voor de EVM worden geschreven. De taal lijkt op JavaScript en C++. Ontwikkelaars schrijven een contract in Solidity, zetten het om naar bytecode (machinetaal voor de EVM) en publiceren het met een transactie op de blockchain. Daarna heeft het contract een eigen adres.
Er zijn andere talen, zoals Vyper voor de EVM en Rust voor Solana. Voor jou als gebruiker maakt de taal weinig uit. Wel goed om te weten: op een explorer zoals Etherscan kun je bij veel contracts de geverifieerde Solidity-broncode lezen.
Risico’s van smart contracts
- Fouten in de code. Een bug kan niet zomaar worden hersteld en kan tot grote verliezen leiden. Het bekendste voorbeeld is The DAO in 2016: door een fout werd een groot deel van het ingelegde ETH weggesluisd, wat leidde tot een splitsing van Ethereum en het ontstaan van Ethereum Classic.
- Kwaadwillende makers. Een contract kan verborgen functies bevatten waarmee de makers geld kunnen weghalen. Dat heet een rug pull.
- Afhankelijkheid van externe data. Contracts kennen alleen de blockchain. Voor koersen gebruiken ze een oracle, een dienst die data van buiten aanlevert. Klopt die data niet, dan doet het contract ook verkeerde dingen.
- Geen vangnet. Er is geen klantenservice en geen depositogarantie. Een audit (controle van de code door een gespecialiseerd bureau) verkleint het risico, maar sluit het niet uit.
Begin daarom met kleine bedragen en gebruik voor dApps een aparte wallet met alleen het geld dat je op dat moment nodig hebt.
