Proof of work en proof of stake zijn consensusmechanismen: regels waarmee duizenden computers zonder centrale baas afspreken welk blok het volgende is. Bij proof of work (PoW) win je dat recht met rekenkracht en stroom. Bij proof of stake (PoS) zet je munten als onderpand in. Beide maken valsspelen duur, maar op een andere manier.
Wat is een consensusmechanisme?
Een blockchain heeft geen bank die bepaalt wat klopt. Toch moet iedereen het eens zijn over één versie van de boekhouding, anders kun je hetzelfde geld twee keer uitgeven. Een consensusmechanisme regelt wie het volgende blok mag toevoegen en waarom de rest dat blok accepteert. De basis van blokken en ketens lees je bij wat is blockchain.
Hoe werkt proof of work?
Bij proof of work proberen miners een rekenpuzzel op te lossen. Ze maken steeds een nieuwe hash (een digitale vingerafdruk) van een kandidaat-blok, tot er een uitkomst komt die onder een bepaalde doelwaarde ligt. Dat is alleen te vinden door enorm veel te proberen. Wie als eerste een geldige hash vindt, mag het blok toevoegen en krijgt de blokbeloning. Bij bitcoin is dat sinds april 2024 3,125 BTC plus de transactiekosten.
Het netwerk past de moeilijkheid elke 2016 blokken aan, zodat er gemiddeld ongeveer elke 10 minuten een blok bijkomt. Begin oktober 2026 lag de totale rekenkracht van bitcoin volgens mempool.space rond 970 EH/s, bijna 1 zettahash per seconde. Over hardware, kosten en energie lees je meer bij bitcoin mining.
De veiligheid komt uit de kosten. Wie de keten wil herschrijven, heeft meer dan de helft van alle rekenkracht nodig: een zogeheten 51%-aanval. Bij bitcoin vraagt dat zoveel hardware en stroom dat het in de praktijk onbetaalbaar is.
Hoe werkt proof of stake?
Bij proof of stake zijn er geen miners maar validators. Een validator zet munten vast als onderpand, de stake. Het protocol kiest steeds een validator die een blok voorstelt; andere validators controleren het en bevestigen het met een stem (attestatie). Op Ethereum is voor een eigen validator minimaal 32 ETH nodig. Sinds de Pectra-upgrade van mei 2025 kan één validator tot 2.048 ETH bevatten.
Validators krijgen beloningen in de munt van het netwerk. Wie offline is, verliest kleine bedragen. Wie aantoonbaar vals speelt, bijvoorbeeld door twee tegenstrijdige blokken te ondertekenen, krijgt slashing: een deel van de inzet wordt vernietigd. Zelf meedoen via een exchange of pool heet staken. Dat leggen we uit bij crypto staking.
Proof of work vs proof of stake: de verschillen
| Proof of work | Proof of stake | |
|---|---|---|
| Wie maakt blokken | Miners met rekenkracht | Validators met ingezette munten |
| Kosten van meedoen | Hardware en stroom | Kapitaal dat vastzit |
| Energieverbruik | Hoog | Laag |
| Straf bij valsspelen | Verspilde stroom en geen beloning | Slashing: inzet deels kwijt |
| Aanval vraagt | Meer dan de helft van de rekenkracht | Een groot deel van alle ingezette munten |
| Voorbeelden | Bitcoin, Litecoin, Dogecoin | Ethereum, Solana, Cardano |
Het grootste verschil zit in energie. Volgens schattingen van de Universiteit van Cambridge verbruikt bitcoin ongeveer 138 tot 175 TWh per jaar (cijfers uit 2025). Ethereum verbruikt sinds The Merge van 15 september 2022 nog maar een fractie van wat het als proof-of-work-netwerk gebruikte. Voorstanders van proof of work wijzen er wel op dat de kosten juist de beveiliging vormen en dat munten bij proof of stake de macht kunnen concentreren bij wie al veel heeft.
Nodes, miners en validators
Een node is een computer die de software van een blockchain draait, een kopie van de keten bijhoudt en zelf controleert of elke transactie en elk blok aan de regels voldoet. Een bitcoin node maakt geen blokken; dat doen miners. Maar nodes weigeren een blok dat de regels breekt, ook als een grote miner het maakt. Daarom draaien veel gebruikers een eigen node: dan hoef je niemand te vertrouwen. Hoe blokken, transacties en forks bij bitcoin in elkaar zitten, lees je bij bitcoin techniek.
